محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
289
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
كوچك و جهنده كه او را دالبزه نيز گويند و به عربى وصع خوانند بفتح واو و سكون صاد مهمله و آخرش عين مهمله . مع الذال تنديد - [ بضم تاء ] يعنى خشم گرفت و تيز شد . مثالش حكيم عنصرى فرمايد : شعر « 1 » بتنديد عذرا « 2 » چو شير نژند * بزد دست و چشم ادا نوش كند و در تحفه مسطورست كه چون درخت شكوفه بيرون آرد گويند تنديد . هم او فرمايد : « 21 » بيت به صد جاى تخم اندر آورد بخت * بتنديد شاخ « 3 » بر آور درخت تپيد - [ بباى فارسى . به وزن شنيد ] در نسخهء ميرزا بمعنى جنبيد و از جا بر جست و كمين كرد باشد . مثالش حكيم عنصرى فرمايد : نظم « 1 » چو آواز سم ستوران شنيد * فلاطوس را دل يكى « 4 » بر تپيد تود - ميوهايست معروف كه برگ آن را كرم پيله « 5 » خورد و ابريشم ازو حاصل شود . مثالش جمال الدين عبد الرزاق گويد : بيت چو كرم پيله « 5 » ز من اطلسى طلب دارند * اگر دهند بعمريم نيم برگى تود و بمعنى خرمن چيزها مطلقا نيز آمده كه توده [ باضافهء هاء ] نيز گويند . مثال اين معنى مولوى گويد : بيت آسمان نسبت بعرش آمد فرود * ورنه « 6 » بس عاليست پيش خاك تود و بمعنى اول « 22 » به عربى توت و توث [ بثاى مثلثه ] نيز گويند . ترابد و تراود - مستقبل تراويدن و ترابيدن باشد ، يعنى آب و غيره تراوش مىكند : ع از كوزه همان برون تراود كه دروست استاد خسروانى نيز فرمايد « 7 » : بيت بخل هميشه چنان ترابد از ان روى * كاب چنان از سفال نو نترابد و ابن يمين نيز فرمايد : بيت از مسام ابر نترابد بجز « 8 » آب حيات * بس كه مىگردد ز بحر دست رادش شرمسار تنبد « 9 » - [ به نون و باى تازى . به وزن خندد ] [ مضارع ] خاموش بودن كذا فى ادات الفضلاء بمعنى لرزد نيز آمده « 23 » . مثال اين معنى امير خسرو گويد : بيت پاى بتنبد چو بسر مى بود * مستى و ثابت قدمى كى بود ترنگد - [ بفتح و راى مهمله و كاف فارسى ] يعنى صدا كند تار روى سازها و مثل آن . مثالش
--> ( 1 ) كلمه از « ب » است . ( 2 ) « ب » « ن » به روى . ( 3 ) « س » : شاخى . ( متن از « ن » و « ب » است ) . ( 4 ) « ن » : همى . ( 5 ) « س » : بيله . ( 6 ) « س » : بيله . ( 6 ) « ب » : ورنه خالى است . ( 7 ) « ب » اين جمله و شعر شاهد پس از آن از « ب » است . ( 8 ) « س » : بخر . ( 9 ) « س » : تنبدد . ( متن از « ن » و « ب » است ) . ( 21 ) يعنى : عنصرى . ( 22 ) يعنى بمعنى درخت معروف . ( 23 ) در برهان بضم ثالث معنى جسم كل نيز دارد .